Hero Image
Terugblik op het seminar

Terugblik op het seminar 'De bewoner centraal 2.0'

Foto's: The Arrows, Martin Hals

Prettig wonen staat aan de basis van een gelukkig en gezond leven. Op het moment dat we de woningvoorraad gaan verduurzamen en verbeteren, zouden we daarom altijd de bewoner centraal moeten zetten. Op 30 januari 2024 gingen we tijdens het seminar 'De bewoner centraal 2.0' samen met wetenschappers, woningbouwcorporaties, vastgoedinvesteerders, beleidsmakers, ontwerpers en uitvoerende partijen in het renovatie- en transformatiesegment op zoek naar nieuwe handelingsperspectieven voor het realiseren van écht gezonde en duurzame woningen.

Dit seminar was een vervolg op het eerste seminar in 2023 (lees hier het dagverslag van 2023).

De grootste uitdaging om de bestaande woningvoorraad te verduurzamen is niet de techniek, maar wordt gevormd door de mensen met en voor wie je de transitie moet maken. De meeste mensen willen immers best verduurzamen, maar dan moet dat wel gefaciliteerd worden op een manier die bij iedereen past. En hoe zorg je tegelijkertijd voor een gezonde woning?

Michiel Susebeek, solution manager bij Saint-Gobain Integral Project Solutions en initiatiefnemer van dit seminar, signaleert twee problemen die het proces in de weg staan. Ten eerste de beleidsmatige systeemwereld die te ver afstaat van de leefwereld van bewoners en ten tweede de zeer gefragmenteerde en lineaire bouwketen. "Om te zorgen voor een gezonde leefomgeving met tevreden bewoners en een lagere milieu-impact door energie- en materiaalgebruik moeten we toch echt sámen aan de slag."

In gesprek met bewoners

Bewoners niet serieus genomen
Tijdens het seminar deelden drie huurders hun ervaringen. Renate Giesbers uit Nijmegen woonde jarenlang in een slecht huis zonder isolatie. De verhuurder deed daar lange tijd niets aan en nam Giesbers, die zelf best wat technische kennis in huis heeft, totaal niet serieus. Toen er eindelijk actie ondernomen werd, was de uitvoering ondermaats en was Giesbers nog steeds niet uit de problemen. “Op papier en in Excel klopt alles, maar ík ben er geen kuub op vooruitgegaan.” Haar advies: overleg met bewoners en maak differentiatie in voorkennis. “Uiteindelijk woon ík in dat huis en ken ik de situatie het beste”.

Maak gebruik van sleutelfiguren
Taal- en milieucoach Houria Tourich uit Rotterdam komt in haar functie vaak bij de mensen thuis en wees erop dat sommigen wel wat anders aan hun hoofd hebben dan verduurzamen. Soms is er niet eens geld voor een nieuw lampje. En dan is er soms ook nog een taalbarrière in het spel. “Mond-tot-mondreclame werkt het beste. Jullie kunnen echt wel ophouden met al die flyers verspreiden. Die gooit iedereen meteen bij het oud papier, zonde van het geld. Maak gebruik van sleutelfiguren in de wijk om met bewoners in contact te komen en doe wat je belooft”.

Flesje chloor tegen de schimmel
Riane Kuzee uit Groningen heeft een slecht geïsoleerd huis, zonder kruipruimte, en had ook nog eens te maken met aardbevingsschade. “De woningcorporatie nam me niet serieus en gaf me een flesje chloor mee om schimmel tegen te gaan. En ondanks dat ik de thermostaat niet hoger zette dan 18 graden, had ik toch een energierekening van 800 euro per maand. Toen heb ik een pelletkachel aangeschaft en dat doen veel mensen. Niet duurzaam, nee.” Van de overheid ontving Kuzee een ruime schadevergoeding, maar het is lastig om daar als leek mee uit de voeten te kunnen. “Ik word van het kastje naar de muur gestuurd, ik sta nu in de wachtstand.”

In gesprek met drie bewoners


 

Werkelijk energiegebruik, gezondheid en comfort

Dat verduurzamen lang niet alleen positieve effecten heeft, bewees Philomena Bluyssen, hoogleraar Binnenmilieu aan de TU Delft. Onderzoek toont namelijk aan dat verduurzamingsmaatregelen niet altijd zorgen voor de gewenste energiebesparing, deels veroorzaakt door de bewoners en hun gedrag. Daarnaast kan de energietransitie ook leiden tot een slecht binnenmilieu, wat weer kan leiden tot gezondheidsproblemen, zoals zwaarlijvigheid, hart- en vaatziekten en Covid. “De richtlijnen houden vaak geen rekening met gezondheid, alleen met comfort. Het kan best dat iemand veel beter functioneert bij een temperatuur van 25 graden, terwijl overal te horen is dat de thermostaat op 18 moet”, aldus Bluyssen. “Juist de verscheidenheid aan mensen en hun behoeften maakt dat het lastig is om een strategie te bepalen die bewoners aanzet tot energiebewust gedrag.” Met het onderzoek 'Naar een gezonde en comfortabele bewoner met energiebewust gedrag' probeert Bluyssen hierin meer inzicht te krijgen. 

Philomena Bluyssen

Philomena Bluyssen, hoogleraar Binnenmilieu aan de TU Delft

Verbinding tussen bewoners, wijk en projectteam

Anke van Hal, hoogleraar Duurzaam Bouwen aan de Neyenrode Business University, liet in haar presentatie zien dat je op zoek moet naar de gedeelde belangen. “Begin eerst met het inventariseren van de belangen van betrokken mensen, probeer die belangen zo veel mogelijk met duurzaamheidsmaatregelen te behartigen en ga dán op zoek naar manieren om die gefinancierd te krijgen.” Door de wensen van bewoners bovenaan de lijst van prioriteiten te zetten, kan er ineens veel meer, stelde Van Hal. “Studenten met een smalle beurs kopen wel dure telefoons en laptops. Ze zetten daar andere dingen voor opzij en sparen ervoor, omdat ze heel graag die wens willen vervullen.” Deze manier om het mes aan veel kanten te laten snijden, vergt een brede blik en creativiteit, aldus Van Hal. Ze gaf de zaal mee om de tijd te nemen om te onderzoeken wat er speelt in een wijk en om de belangen van de bewoners te inventariseren.

(Lees ook: Fusie van belangen bevordert duurzame woningbouw)

Anke van Hal

Anke van Hal, hoogleraar Duurzaam Bouwen aan Nyenrode Business Universiteit

Twee experts pitchten vervolgens hun idee voor hoe je bewoners en de wijk het beste zou kunnen betrekken bij verbeteringrepen. Anita Engbers van de Woonbond gaf de deelnemers praktische tips voor een hoge betrokkenheid en tevredenheid van bewoners. “Een goed begin is het halve werk. Een renovatietraject start met een gesprek met bewoners waarin je samen nadenkt over de toekomst van het complex of de wijk. Vertragen om daarna te kunnen versnellen. Zo zorg je voor meer draagvlak en meer deskundigheid.”

Bjørn van Raaij, directeur van Zeewaardig, gooide het over een andere boeg.” Stop met praten over participatie”, was zijn boodschap. “Met participatie creëer je ongelijke machtsverhoudingen, terwijl de bewoners de experts van de wijk zijn. Weet dat je vraagt om gedragsverandering, vraag je af of je genoeg ondersteuning geeft, neem iedereen vanaf het begin mee en geef toe dat je het zelf ook niet allemaal weet.”

Integrale oplossingen voor gezond, duurzaam en betaalbaar wonen

In het derde en laatste deel van het seminar gingen we op zoek naar praktische oplossingen om samen met bewoners en het projectteam naar gezonde, duurzame en betaalbare woningen toe te werken.

Vincent Höfte van OMRT liet zien hoe je met parametrisch ontwerpen de behoeften en belangen van bewoners meetbaar en inzichtelijk kunt maken. En hoe dat voorkomt dat je gedurende het proces verkeerde keuzes maakt die voor vertraging, of erger, een ongewenst resultaat zorgen. Met parametrisch ontwerpen krijg je een iteratief integraal project, waarbij je zo veel mogelijk informatie naar voren haalt en je effectief keuzes maakt.

(Zie ook: CONNECT, het integrale beslismodel voor renovatie & transformatie)

IPS-RT Terugblik seminar (4)

Vincent Höfte, Head of Studio bij OMRT

Egbert Kunst, strategisch adviseur techniek van Cazas Wonen, vertelde daarna over de variantenstudie in één dag, een procesinnovatie die op geautomatiseerde wijze een versnelling in renovatieaanpak realiseert. Het idee is dat een woningbouwcorporatie veel meer opgaven heeft dan alleen verduurzamen. Je kunt die opgaven slim combineren als je een dashboard hebt waarin je alle renovatieprojecten in kaart brengt. Door ook het energieverbruik van bewoners te meten, kan je zien waar je aan de slag moet gaan. De bewoner centraal stellen en een snelle besluitvorming zijn vervolgens cruciale succesfactoren.

De laatste spreker van de dag was Michel Ouwens, directeur Bestaande Bouw bij ERA Contour. Vanuit zijn ervaring als aannemer vertelde hij hoe je bewoners het beste kunt meenemen bij de renovatie van hun woning. “Huurders kiezen meestal niet zelf voor een verbouwing”, benoemde hij meteen een pijnpunt. ERA Contour maakt gebruik van wooncoaches, die bewoners gedurende het gehele traject bijstaan en helpen. Elke situatie is anders, daarom worden maatwerkoplossingen geboden. Zo kan ervoor worden gezorgd dat er op elk moment van de verbouwing ruimte blijft voor de kinderen om te spelen, of dat een bewoner geholpen wordt bij het verplaatsen van spullen. Verder wordt aan de hand van een analyse van de bewoners vooraf bepaald welke sociale aanpak het beste zou werken. “Zorg ervoor dat je niemand vergeet en dat iedereen aangehaakt blijft”, was de oproep van Ouwens.

Bekijk onderstaande video met
diverse interviews met bezoekers

En nu verder!

Doe mee met verdiepingssessies.

Het was een geslaagd seminar met mooie ideeën en inzichten. Maar hier stopt het natuurlijk niet. Om verder te werken aan écht duurzame en gezonde woningen, gaan we meerdere verdiepingssessies van ca. 2 uur organiseren, bestaande uit multidisciplinaire teams.

Deze sessies zullen dieper ingaan op onder andere:

  • Een gezond binnenmilieu met een laag energieverbruik
    Door meer begrip van de bewoner (voorkeuren, behoeften, gedrag), het binnenmilieu en de interacties tussen mens en gebouw.
     
  • Betrokken bewoners bij (woning)verduurzaming
    Hoe gaan we van weerstand en vertraging naar gezamenlijk enthousiasme?
     
  • Een integrale aanpak
    Hoe kunnen we samen sturen op integrale prestaties (welzijn, duurzaamheid en kosten) in een prettig ontwerp- en bouwproces met lage faalkosten, ondersteund door parametrische technologie?

Wilt u ook samen impact maken voor een gezonde en duurzame woonomgeving? Doe dan actief mee met de verdiepingssessies. Ook als u niet hebt deelgenomen aan het seminar. Het is wel belangrijk dat u bij deze sessie ook iets komt ‘brengen’, zoals kennis, ervaring, een netwerk of concrete projecten.

Geïnteresseerd? Laat het ons hier weten of via onderstaande button en wij houden u op de hoogte.

Alleen sámen krijgen we beter wonen in beweging.